กระแสการกลับมาของเทปคาสเสตต์มีจริงหรือ? โดย อนุสรณ์ สถิรรัตน์

| เปิดอ่าน

อย่างที่ทราบกันว่าเทปคาสเสตต์เป็นฟอร์แมตที่ใช้ฟังเพลงที่มีมายาวนานร่วม 50 ปี และยังมีอยู่เช่นเดียวกับแผ่นเสียงที่อยู่มาตลอดแบบไม่กระโตกกระตาก ไปของมันเรื่อยๆ บางช่วงก็ซบเซา บางช่วงก็เป็นที่นิยมอย่างมหาศาล ดังนั้น หากมีคนบอกว่าแผ่นเสียง หรือเทปกำลังจะกลับมา มันจึงเป็นแค่การบอกต่อๆ กันเพื่อให้เป็นกระแสเท่านั้น แผ่นเสียงและเทปก็ยังมีผู้ผลิต มีผู้ฟัง และเป็นธุรกิจมาตลอด เพียงแต่มันไม่ได้รุ่งเรืองอย่างที่เคย มันแค่เป็นส่วนหนึ่งที่คอยเติมเต็มความสุขในการฟังเพลงของคนกลุ่มหนึ่งเท่านั้น

ขณะที่ยุครุ่งเรืองของเทปก็ล่วงเลยมานานมากแล้ว นับแต่เทปผีออกสู่ตลาดตั้งแต่ยุค 70s เป็นต้นมา จนถึงต้นยุค 2000 ตลาดเพลงบ้านเราไม่เคยขาดแคลนเทปเพลงเลย กระทั่งมาถึงจุดที่ค่ายเพลงเลิกผลิตเทปขายนั่นแหละ เทปยังค่อยๆ หายไปจากตลาด เหลือแต่เทปเปล่าสำหรับใช้อัดเสียงเพียงอย่างเดียว

 maxell-blank-audio-cassette_u


บทบาทของเทปในอุตสาหกรรมเพลง

เทปเริ่มมีบทบาทในบ้านเราจริงๆราวยุค70s หรือช่วงพ.ศ. 2513-14 เป็นต้นมา และค่อยได้รับความนิยมขึ้นเรื่อยๆตามลำดับ และเข้าสู่ยุครุ่งเรืองจริงๆราวพ.ศ. 2519 เป็นต้นไป ประกอบกับหลายบริษัทใหญ่ได้ผลิตเครื่องเล่นเทปออกมา ซึ่งมีทั้งที่เป็นเครื่องเล่นที่อยู่ในชุดวิทยุ หรืออยู่กับชุดเครื่องเล่นแผ่นเสียง ตลอดจนเทปเดก (Tape Deck หรือในบ้านเราเรียก “เทปใบ้”) เทปจึงกลายเป็นปัจจัยที่ขาดไม่ได้สำหรับคนฟังเพลงนับแต่นั้นมา มีหลายตัวแปรที่ทำให้เทปได้รับความนิยม อย่างแรกก็คือ ราคาไม่สูงมาก เมื่อเทียบกับแผ่นเสียงที่ราคาสูงกว่าอย่างน้อย 1-2 เท่าตัว เป็นที่น่าสังเกตว่าเทปกับแผ่นเสียงในต่างประเทศ โดยเฉพาะสหรัฐอเมริกามีราคาเท่ากัน ตัวอย่างเช่น แผ่นเสียงราคา 6.99 ดอลลาร์ เทปก็ราคาเท่ากัน

นอกจากนี้ยังมีเทป 8 แทร็กที่ใช้สำหรับเปิดกับเครื่องเล่นเทปในรถยนต์ส่วนตัวเป็นตัวแชร์ตลาดอีกด้วย แต่เทป 8 แทร็กไม่ได้รับความนิยมในวงกว้างและหายไปจากตลาดในเวลาไม่กี่ปี เพราะเก็บรักษายากกว่าเทปและมีศิลปินให้เลือกซื้อน้อยเกินไป ตัวแปรต่อมาก็คือ พกพาสะดวก ใช้งานง่าย ไม่เหมือนแผ่นเสียงที่ใหญ่กว่า เก็บรักษายาก และเสียหายง่ายกว่ามาก เทปจึงเป็นทางออกที่มีมาก เหมาะสำหรับคนทุกกลุ่มทุกรสนิยม และทุกวัย สุดท้ายก็คือราคา อย่างที่แจงว่าราคาแผ่นเสียงกับเทปในต่างประเทศเท่ากัน แต่ในบ้านเราราคาถูกมาก สติกเกอร์ติดราคา 35-45 บาท แต่ซื้อจริงราคาลดเหลือ 30-35 บาทได้ บางร้านก็ 3 ม้วน 100 บาท ส่วนเทปเปล่าที่ใช้สำหรับอัดเสียงอัดเพลงเองก็ตกราวๆม้วนละ 25-80 บาท แล้วแต่ยี่ห้อและเกรด ซึ่งมีตั้งแต่ธรรมดา, โครเมียม จนถึงเมทัล

 

ตลาดเทปในยุครุ่งเรือง

ช่วงทศวรรษที่ 70 หรือพ.ศ. 2512 เป็นต้นมา เทปส่วนใหญ่นำเข้าจากต่างประเทศ ไม่เว้นกระทั่งเทป 8 แทร็ก ราคาจึงค่อนข้างสูง แต่เทียบกับแผ่นเสียงแล้ว ราคาก็ถูกกว่าอยู่ดี และมักจะหาซื้อได้ตามร้านขายเครื่องเสียง หรือศูนย์การค้าใหญ่ๆ ในสมัยนั้น อย่างเซ็นทรัล ไดมารู รวมทั้งย่านชุมชนใหญ่ๆ เช่น สีลม สุขุมวิท สยาม ผมจำไม่ได้จริงๆ ว่าเทปผีมีขึ้นในช่วงไหน เพราะตอนพ.ศ. 2516 มันก็มีวางขายกันแล้ว เดาว่ามีก่อนหน้านั้นไม่กี่ปี เทปผีส่วนใหญ่เลือกออกผลงานของศิลปินที่ถูกเปิดเพลงออกอากาศทางวิทยุเป็นหลัก ทั้งแนวป๊อป ร็อค ไปจนถึงฮาร์ดร็อค ยุคนั้นเทปผีมีความยาวตายตัวที่ 60 นาทีอย่างเดียว ไม่มี 46 นาที  50 นาทีเหมือนยุคหลัง เทปที่ถูกปั๊มขายยังมีเพลงเต็มอัลบัมและเพลงแถมของศิลปินเดียวกันเพิ่มมาอีกอย่างหนึ่ง 4-5 เพลง เป็นผลกำไรของคนซื้อเทปผีไป

นอกจากนี้ต้องขอบคุณคนรวมเพลง คัดเพลงมาออกเทปผีด้วย เพราะต้องเป็นคนที่ติดตามวงการเพลงสากลอย่างสม่ำเสมอ มีรสนิยมและคาดเดาได้ว่าศิลปินใดจะเป็นที่นิยมในไทย ยุคนั้นจึงมีเทปผีของวง Deep Purple, Led Zeppelin, CCR, Bee Gees, Peter Paul & Mary, Jim Croce, John Denver และ Elvis ให้เลือกซื้อกันเกลื่อนแผงไปหมด

 tape01
Credits : Pantip.com


มาถึงยุคดิสโกราวพ.ศ. 2517 จนถึง 2522 ตลาดเทปรุ่งเรืองสุดขีด มีเทปผีเกิดขึ้นหลายยี่ห้อ แต่หลักๆที่ขายดีและมีลูกค้าประจำก็คือ Original Sound กับ 4 Track ตามด้วย Peacock Eagle และ Musical กระทั่งมีกฎหมายลิขสิทธิ์เพลง มีค่ายเพลงสากลที่ได้รับลิขสิทธิ์ถูกต้องเกิดขึ้นราวพ.ศ. 2524 (ไม่มั่นใจนะครับ แต่คาดว่าบวกลบไม่เกินหนึ่งปี) เทปผีจึงถูกหมายตาและถูกเล่นงานจนบางช่วงก็ซาไปจากตลาด แต่ก็ไม่ได้หายไปเสียทีเดียว ทั้งนี้เพราะเทปลิขสิทธิ์มีราคาแพงกว่านั่นเอง ตกม้วนละ 55-70 บาท ในยุค 80s Sony ผลิตเครื่องเล่นเทปแบบพกพามาเพื่อให้คนฟังเพลงสามารถพกไปฟังเทปที่ไหนก็ได้ ซึ่งเราเรียกเครื่องเล่นประเภทนี้ว่า ซาวนด์อะเบาต์ (Soundabout) และซีรีส์ที่ได้รับความนิยมไปทั่วโลกก็คือ Walkman จึงมีอยู่ช่วงหนึ่งที่คนฟังเพลงบ้านเราเอาซาวน์ดอะเบาต์ใส่กระเป๋ากางเกง เสียบหูฟังเดินไปไหนต่อไหนกันเกลื่อนจนเป็นแฟชัน

 walkmans


ในช่วงขาลงของเทปผี ขาขึ้นของลิขสิทธิ์ เทปผีที่ผูกขาดตลาดมานานหายไปหลายเจ้า เหลือแต่ Peacock เป็นหลัก และขายดีเป็นเทน้ำเทท่า เพราะออกวางตลาดเร็ว วางก่อนเทปลิขสิทธิ์ ปรับปรุงการพิมพ์ปก ตัวตลับเทป และออกศิลปินที่เทปลิขสิทธิ์ไม่ออกอีกด้วย คนฟังเพลงยังคงเชื่อมั่นและติดตาม Peacock ต่อไปอย่างเหนียวแน่น ส่วนลิขสิทธิ์ก็ปรับปรุงไปด้วย คุณภาพดีขึ้น คนจึงหันมาฟังเพิ่มขึ้น

เทปผีหายไปจากตลาดจริงๆปีไหนผมไม่แน่ใจ คาดว่าราวปีพ.ศ. 2534-36 ซึ่งช่วงนั้นลิขสิทธิ์มีออกครบทุกสังกัดหลัก BMG, EMI, PolyGram, Sony Warner รวมทั้งปั๊มออกมาทุกแนวเพลง ทุกศิลปินที่ได้รับความนิยม ทดแทนส่วนที่หายไปของเทปผีได้ค่อนข้างสมบูรณ์แบบ ทั้งยังทำตลาดซีดีโดยสั่งซีดีจากต่างประเทศเข้ามาขายด้วย จากส่วนนี้เอง ทำให้ยอดขายของศิลปินที่ดีๆ แฟนเพลงจึงได้อานิสงส์ดูศิลปินเหล่านั้นมาเล่นคอนเสิร์ตในไทย นี่คือจุดแข็งที่ลิขสิทธิ์สามารถตอบสนองผู้ฟังได้อย่างเต็มที่และถูกกฎหมาย

 

ขาลงของเทป

เมื่อเทปผีหายไปจากตลาดที่เต็มไปด้วยลิขสิทธิ์กับราคาที่มีมาตรฐานตายตัวที่ 70-90 บาทตั้งแต่พ.ศ. 2534 เป็นต้นมา ราคาเพิ่มขึ้นตามสภาพเศรษฐกิจจนกระทั่งหยุดผลิตราวปี2548 เพราะตลาดซีดีที่เข้ามาแทนที่และตลาดดาวน์โหลดทั้งผิดกฎหมายและถูกกฎหมาย พลิกโฉมหน้าของตลาดเพลงไปอย่างสิ้นเชิง สินค้าประเภทฟิซิคัลจึงเหลือเพียงซีดีที่นับวันจะหดตัวลง สวนทางกับตลาดดาวน์โหลดที่ขยายตัวขึ้นอย่างรวดเร็ว

เทปค่อนข้างไปเร็วในช่วงขาลง เพราะต้นทุนการผลิตที่สูงขึ้น แต่ตัวมันเองถูกจำกัดให้ต้องขายในราคามาตรฐานที่ถูกกำหนด ซึ่งส่วนใหญ่ไม่เกิน 140 บาท หากเทียบกับซีดีแล้ว ราคาเทปถูกกว่าซีดีเท่าเดียว แต่มีข้อจำกัดในการเล่นและเก็บรักษามากกว่า ความนิยมจึงถดถอยและถูกมองข้ามไปในที่สุด

 tape02
Credits : becteroradio.com

 

กระแสเทปกลับมา

หลายคนคงเบื่อกับคำว่า “กระแส” โน่นนี่เต็มไปหมด อะไรที่พ่อค้าหัวใสจะทำตลาดก็โพนทะนาว่าเป็น “กระแส” เฉพาะในวงการเพลงก็มีทั้ง กระแสโพสต์ร็อค กระแสฮิปสเตอร์ กระแสแผ่นเสียงกลับมา ล่าสุด กระแสเทปกลับมา ซึ่งดูรูปการแล้วคงเหมือนพลุที่จุดขึ้นฟ้า พอแตกตู้ม แล้วก็ดับ ร่วงลงมาเป็นขี้เถ้า อย่างที่ทราบกันครับ ไม่ว่าแผ่นเสียงหรือเทป เป็นฟอร์แมตหนึ่งในการฟังเพลงที่มีไว้สำหรับคนฟังเพลงจริงๆ เพียงกลุ่มเดียวที่ต้องการซื้อมันมาเพื่อจับต้องและมีไว้ฟังตลอดไป แต่เทปดูจะมีข้อจำกัดหลายอย่าง ทั้งอายุของมัน การดูแลรักษา อย่างเดียวที่มันได้เปรียบก็คือราคาที่ไม่สูงมากนัก ต่อให้สั่งเข้ามาจากต่างประเทศ ราคาก็ไม่เกิน 350-400 บาท ซึ่งในแวดวงเฮฟวี เมทัลบ้านเราก็ยังมีคนสั่งเข้ามาขาย สั่งมาครั้งละ 20-30 ม้วนเท่านั้น เฉพาะแฟนตัวจริง ต้นสังกัดเองก็ไม่ได้ผลิตเป็นจำนวนมาก แค่หลักร้อย หรือวงที่มีชื่อเสียงก็แค่หลักพัน

แต่ล่าสุดก็เห็นมีพ่อค้าสั่งเทปวงต่างประเทศมาขายกันแล้ว ราคาม้วนละ 650 บาท ในฐานะคนฟังเพลงนะครับ ราคานี้มันแพงเกินไป แพงจนต่อให้คุณเป็นคนรักเทป สะสมเทปก็ยังต้องชั่งใจก่อนซื้อ เป็นราคาที่คนไม่เคยฟังเทป ไม่ได้สนใจแวดวงนี้ ไม่รู้ต้นทุนสินค้าเท่านั้นถึงจะซื้อได้เพียงเพราะชอบอย่างเดียวเท่านั้น แต่ก็มีคนสั่งเข้ามาขาย และมีคนซื้อ รู้สึกงงเหมือนกันว่าตลาดเทปเปลี่ยนแปลงไปถึงขั้นนี้แล้ว

 

อนาคตของเทป

มันอยู่คู่ตัวคนฟังเพลงมาร่วม 50 ปี อนาคตมันก็ยังคงอยู่ต่อไป แต่ไม่เติบโตมากไปกว่านี้ ด้วยข้อจำกัดหลายอย่างที่แจงไว้ข้างต้น ไม่ใช่ยุคของมัน ต้นทุนการผลิตสูงขึ้น แต่ราคาขายสูงกว่ามาตรฐานที่กำหนดไม่ได้ เก็บรักษายาก มีปัญหาร้อยแปด มันจึงแค่ฟอร์แมตที่ตอบสนองคนฟังเพลงกลุ่มเข้าสายเลือดเล็กๆกลุ่มหนึ่งที่มีความสุขกับการฟังเทป (แน่นอน พวกเขาต้องมีเครื่องเล่นอยู่แล้ว) และรำลึกถึงอดีตของตัวเองที่ครั้งหนึ่งเคยมีสังคมเล็กๆในกลุ่มเพื่อนที่ฟังเทปด้วยกัน สนุกกับการออกตระเวนล่าซื้อเทปที่หายาก เทปศิลปินที่อยากฟัง และก็แค่นี้จริงๆ ไม่มีกระแส ไม่มีปรากฏการณ์อะไรหรอกครับ และถ้าราคามันแพงกว่าซีดีเมื่อไหร่ ก็แสดงว่าจุดจบของเทปใกล้เข้ามาแล้ว

 

 

*ข้อมูลที่เกี่ยวกับเวลาหรือปี อาจคลาดเคลื่อนบ้าง เนื่องจากบทความนี้เขียนจากความทรงจำ

 

 

 

____________________________

สั้นๆ เกี่ยวกับผู้เขียน



นักเขียนประจำบก.นิตยสาร Music Express ตั้งแต่ปี 2527-2537
บก.บห.นิตยสาร Crossroads ตั้งแต่ปี 2537-2544
บก.บห.นิตยสาร Sound และ Metal Mag ตั้งแต่ปี 2545-2548

ปัจจุบันเป็นเจ้าของร้านขายแผ่นเสียง Records Hunter เปิดกิจการตั้งแต่ 2552-ปัจจุบัน

Artist:


เพลงพิเศษนี้ มีให้ฟังเฉพาะผู้ใช้งาน JOOX มิวสิคแอพแบบ VIP เท่านั้น

ดาวน์โหลด JOOX ฟรีมิวสิคแอพ
แล้วรับสิทธิ์ใช้งานแบบ VIP ฟรี

แค่คลิก หรือสแกน QR Code ด้านล่างเพื่อติดตั้ง JOOX
บนสมาร์ทโฟนของคุณ รับสิทธิ์การใช้งาน JOOX
แบบ VIP กันไปเลยฟรีๆ

 

หากคุณใช้งาน JOOX แบบ VIP อยู่แล้ว

แค่ล็อกอินด้วยการคลิก  ที่มุมบนขวามือ
ของ Sanook! Music ด้วยแอคเคาท์ JOOX ของคุณ

Album
00:00 / 00:00
0
เพลงที่อยู่ในคิว (0) เคลียร์ลิสต์ทั้งหมด
No songs added

In Sanook Music, click "▷" or "+" to play or add songs.