แผ่นเสียงที่เป็นแผ่นโปรโมคืออะไร โดย อนุสรณ์ สถิรรัตน์

| เปิดอ่าน

Photo credits : manattop.blogspot.com

 

ในแวดวงเพลงไทยหรือสากล การทำแผนการโปรโมตศิลปินในสังกัดวิธีหนึ่งคือ การทำแผ่นโปรโม หรือแผ่นแจก เพื่อเสริมยอดขายจากการที่แผ่นแจกเหล่านี้ถูกดีเจเปิดตามสถานีวิทยุ หรือเอาไปเปิดกันในงานสังสรรค์ งานรื่นเริงต่างๆโดยที่ไม่ต้องใช้ศิลปินตัวจริงๆไปแสดง สุดท้ายก็ให้สื่อสิ่งพิมพ์ทั้งหลาย นำไปเปิดฟังกันก่อนแผ่นจริงวางตลาด แล้วช่วยเขียนเชียร์กันไปตามสถานการณ์ พูดง่ายๆก็คือ เป็นการนำงบประมาณส่วนหนึ่งมาผลิตแผ่นเพื่อแจกสื่อและดีเจนั่นเอง และเป็นสิ่งที่รู้กันทั่วไปว่าแผ่นโปรโมไม่สามารถนำมาขายได้ เพราะเป็นแผ่นแจกฟรีแต่แรก บางประเทศระบุด้วยว่าหากนำแผ่นโปรโมมาขาย ถือเป็นการกระทำที่ผิดกฎหมาย

1


ระยะหลังมานี้ในต่างประเทศ ศิลปินที่ลงทุนเอง มักผลิตผลงานของตนเป็นแผ่นเสียงไปแจกตามงานแสดงหรือคอนเสิร์ตเสมอ เป็นการเข้าถึงตลาดผู้ฟังด้วยตัวเอง และสำรวจตลาดไปด้วยในตัว แม้จุดประสงค์แรกเริ่มของแผ่นโปรโมจะแจกเพื่อโปรโมตศิลปินก็ตาม แต่ในตลาดของนักสะสม มันมีราคาค่างวดสูงไม่น้อยทีเดียว

 

ในแง่ของคนสะสมหรือเก็บแผ่นโปรโมเหล่านี้มีค่าอย่างไร

แม้จะมีเดด แวกซ์ (คลิกที่นี่ เพื่ออ่านเพิ่มเติมเกี่ยวกับเดต แวกซ์) เหมือนกัน รหัสเดียวกัน แต่แผ่นปั๊มแรกๆกับแผ่นปั๊มหลังๆในล็อตเดียวกัน (แผ่นที่ 1 ไปถึงแผ่นที่ 50,000 ในคาบการผลิตเดียวกัน) ก็มีคุณภาพเสียงแตกต่างกันตามสภาพของสแตมเปอร์ที่ผ่านการปั๊มมาระยะหนึ่ง คิดง่ายๆ ตามหลักการก็คือ แผ่นปั๊มหลังๆ นั้น เมื่อสแตมเปอร์ผ่านการใช้งานมาแล้ว เสียงย่อมด้อยลงไม่มากก็น้อย (ส่วนเราจะฟังออกหรือไม่ออกว่ามันด้อยลงไปก็เป็นอีกกรณีหนึ่ง) เหมือนการใช้ตรายางปั๊ม นานวันเข้า ตรายางก็ต้องสึก เสื่อมสภาพ ไม่คมชัดเหมือนใหม่ ถึงจะเสื่อมสภาพลง บริษัทที่ปั๊มก็ไม่มีความจำเป็นต้องเปลี่ยนสแตมเปอร์แต่อย่างใด

โดยทั่วไป สแตมเปอร์ที่ใช้ปั๊มแผ่น เมื่อปั๊มไปได้ระดับหนึ่ง (จะกี่หมื่นกี่แสนก็แล้วแต่) ก็ต้องเปลี่ยนสแตมเปอร์ใหม่อยู่ดี เว้นแต่ปั๊มแค่ล็อตเดียวเป็นจำนวนไม่มากนัก ส่วนศิลปินที่ปั๊มแรกออกมาแล้ว ขายหมดเกลี้ยง ต้องปั๊มล็อตสอง ล็อตต่อๆไป ก็ต้องทำสแตมเปอร์ใหม่และใส่เดด แวกซ์ใหม่เพื่อเป็นการระบุว่าเป็นล็อตที่เท่าไหร่นั่นเอง

matrix


กรณีของแผ่นโปรโม ใครๆก็ทราบว่าคุณภาพเสียงของมันต้องดีเยี่ยม เพราะดูจากเดด แวกซ์ มันคือแผ่นปั๊มแรกที่ผ่านการปั๊มไปได้ไม่เท่าไหร่ สแตมเปอร์ยังอยู่ในสภาพสมบูรณ์ ให้คุณภาพเสียงดีเยี่ยม ต่อให้ไม่มีสติกเกอร์หรือปั๊มว่าแผ่นโปรโมตที่เลเบลกระดาษ เราก็ทราบโดยปริยายว่ามันเป็นแผ่นปั๊มแรก แม้ไม่มีประทับตรา For Promotional Only ที่ปกหลัง มันก็ยังเป็นแผ่นปั๊มแรกที่คุณภาพเนื้อไวนิลดีเยี่ยมอยู่ดี เนื่องจากคัดมาไว้ผลิตแผ่นโปรโมโดยเฉพาะ

แต่ก็อีกนั่นแหละ บางกรณีเนื้อไวนิลคุณภาพดีเยี่ยมก็ถูกนำมาผลิตเป็นแผ่นสำหรับจำหน่ายด้วย  เพราะวัตถุดิบที่ถูกสั่งมาใช้ผลิตเป็นล็อตเดียวกัน ท้ายที่สุด ไม่ว่าจะเป็นแผ่นในยุคสมัยใด หรือศิลปินรายไหนก็ตาม นักสะสมจะเน้นเก็บแผ่นโปรโมก่อนเป็นอันดับต้นๆ ในกรณีที่ยังหาได้ แต่ถ้าหาไม่ได้จริงๆ พวกเขาจะพยายามหาแผ่นปั๊มแรกหรือแผ่นดั้งเดิมเป็นตัวเลือกรองลงมา เพราะอย่างน้อยที่สุด สแตมเปอร์ที่ใช้ปั๊มในยุคนั้นก็ยังอยู่ในสภาพดีเยี่ยม เสียงไม่ผิดเพี้ยนจากแผ่นโปรโม อีกทั้งราคาซื้อขายกันในตลาดก็ต่ำกว่าแผ่นโปรโมด้วย

 

แผ่นโปรโมของไทย

ในบ้านเราเรียกแผ่นโปรโมได้หลายอย่าง อาทิ “แผ่นตัวอย่าง” “แผ่นแซมเปิล” และ “แผ่นตัด” จะเรียกอย่างไร มันก็คือแผ่นโปรโมนั่นเอง นอกจากแผ่นโปรโมที่นำแผ่นเต็มปกติที่เพลงเท่ากับแผ่นที่วางขายทั่วไปมาแจกแล้ว อีกส่วนหนึ่ง แผ่นโปรโมของบางค่ายจะมีจำนวนเพลงน้อยกว่าอัลบัมจริงที่วางจำหน่าย

thaipromo6songscompanyjacketpromo

thaipromopongpat

 

ด้วยเหตุนี้ แผ่นของไทยที่ออกมานั้น แผ่นแจกตามสถานีวิทยุหรือแผ่นตัด มักมีด้านละ 2-3 เพลง รวมแล้วไม่เกิน 6 เพลง และผลิตจำนวนน้อยเพื่อแจกจ่ายเท่านั้น ซึ่งคุณภาพก็ยึดตามเนื้อหาจากข้างบนได้ สุ้มเสียงจะดีกว่า เนื่องจากร่องเสียงกว้างกว่าแผ่นเต็ม เก็บรายละเอียดไว้ในร่องเสียงได้ครบถ้วนกว่า แต่ขณะเดียวกัน หากถูกเปิดบ่อย หรือเกิดความเสียหายกับร่องเสียง คุณภาพก็ไม่ได้ดีกว่าหรืออาจด้อยกว่าแผ่นอัลบัมเต็มที่เปิดฟังน้อยครั้งกว่า

 

ทำไมต้องสะสมแผ่นโปรโม

อย่างที่ทราบกันจากช่วงต้นแล้วว่าแผ่นโปรโมมีคุณภาพเสียงที่ดีมาก และผลิตออกมาขณะที่สแตมเปอร์อยู่ในสภาพสมบูรณ์ ความผิดเพี้ยนของเสียง หรืออุปสรรคในการฟังอันเกิดจากสภาพที่ไม่สมบูรณ์ของแผ่นจึงไม่เกิดขึ้น (ไม่นับกรณีของแผ่นมือสอง) นอกจากนี้แผ่นโปรโมส่วนใหญ่ที่ผลิตในญี่ปุ่น และอเมริกา มีจุดระบุชัดเจนว่ามันแตกต่างจากแผ่นที่วางขายทั่วไป

ประการแรกคือ ไวต์ เลเบล ฉลากติดกลางแผ่นมันเป็นพื้นขาว ตัวอักษรดำ และปั๊ม For Promotion หรือ Sample ชัดเจน ญี่ปุ่นก็เช่นกัน พิมพ์ “見本” ซึ่งแปลว่า “ตัวอย่าง” ชัดเจน แต่ในช่วงทศวรรษที่ 80 เป็นต้นมา แผ่นโปรโมจะใช้แผ่นที่ผลิตล็อกแรกปั๊มรุ่นแรกที่มีเลเบลปกติ แต่พิมพ์ 見本 หรือ Sample เพิ่มลงไปเท่านั้น ซึ่งก็เพียงพอต่อการแยกแยะแผ่นโปรโมออกจากแผ่นขายปกติทั่วไป มาถึงยุคซีดีก็ปั๊มหรือสกรีน 見本 หรือ Sample หรือ For Promotional Only ลงไป หนักเข้า ในยุค 90s เป็นต้นมา เล่นเจาะรูที่บาร์โคด หรือใช้สว่านไฟฟ้าเจาะที่สันกล่องซีดีทะลุเข้าไปถึงปกก็มี ส่วนของไทยใช้วิธีเจาะรูที่บาร์โคดเป็นหลัก บางค่ายก็สกรีน For Promotional Only ที่ขอบในสุดใกล้รูกลางแผ่นของซีดีแทน

4


ในความรู้สึกของคนเล่นแผ่นเสียงนั้น แผ่นโปรโมถือเป็นของเกรดดีที่ควรค่าแก่การสะสม เพราะมันให้สุ้มเสียงที่ใกล้เคียงมาสเตอร์ที่สุด ผิดเพื้ยนน้อยที่สุด ให้ความรู้สึกที่ดีในการฟังมากที่สุด และราคาแพงกว่าแผ่นปกติด้วย

แผ่นเสียงไม่ได้มีไว้ให้สะสมเท่ๆ เรียกไลค์นะครับ ถ้าเรานำมาฟัง และศึกษาไปด้วย มันจะให้ประโยชน์อย่างมหาศาล

 

 

____________________________

สั้นๆเกี่ยวกับผู้เขียน



นักเขียนประจำบก.นิตยสาร Music Express ตั้งแต่ปี 2527-2537
บก.บห.นิตยสาร Crossroads ตั้งแต่ปี 2537-2544
บก.บห.นิตยสาร Sound และ Metal Mag ตั้งแต่ปี 2545-2548

ปัจจุบันเป็นเจ้าของร้านขายแผ่นเสียง Records Hunter เปิดกิจการตั้งแต่ 2552-ปัจจุบัน

Artist:


เพลงพิเศษนี้ มีให้ฟังเฉพาะผู้ใช้งาน JOOX มิวสิคแอพแบบ VIP เท่านั้น

ดาวน์โหลด JOOX ฟรีมิวสิคแอพ
แล้วรับสิทธิ์ใช้งานแบบ VIP ฟรี

แค่คลิก หรือสแกน QR Code ด้านล่างเพื่อติดตั้ง JOOX
บนสมาร์ทโฟนของคุณ รับสิทธิ์การใช้งาน JOOX
แบบ VIP กันไปเลยฟรีๆ

 

หากคุณใช้งาน JOOX แบบ VIP อยู่แล้ว

แค่ล็อกอินด้วยการคลิก  ที่มุมบนขวามือ
ของ Sanook! Music ด้วยแอคเคาท์ JOOX ของคุณ

Album
00:00 / 00:00
0
เพลงที่อยู่ในคิว (0) เคลียร์ลิสต์ทั้งหมด
No songs added

In Sanook Music, click "▷" or "+" to play or add songs.