ความรัก ดนตรี กินรี ลีลา : ในหลวงรัชกาลที่ ๙ กับ คีตนาฏกรรมบัลเลต์มโนห์รา บัลเลต์เรื่องแรกของไทย

| เปิดอ่าน

คราวหนึ่งเคยมีการแสดงคีตนาฏกรรมบัลเลต์เรื่อง “มโนห์รา มโนห์รา” เป็นวรรณกรรมในรูปแบบนิทานพื้นบ้านระดับ “คลาสสิค” ของไทยและภูมิภาคอุษาคเนย์ โดยมีเค้าเรื่องจาก “สุธนชาดก” ท้องเรื่องนำเสนอเรื่องราวเกี่ยวกับชะตากรรมความรัก ความพลัดพราก ความอาลัยอาวรณ์ ระหว่างพระสุธนกับนางมโนห์รากินรี เช่นเดียวกัน บัลเลต์ ก็เป็นคีตนาฏกรรมแบบ “คลาสสิค” ของตะวันตกที่นำเสนอด้วยท่วงท่าของการเต้นอันงามสง่าสอดคล้องไปกับท่วงทำนองดนตรีอันวิจิตร และกล่าวได้ว่าในคราวนั้นเป็นคีตนาฏกรรมบัลเลต์แบบไทยชุดแรกของโลกด้วย โดย การแสดงชุดนี้ประกอบด้วยการแสดงบัลเลต์ ๑ องก์ ใช้เวลาในการแสดง ๓๕ นาที เปิดการแสดงเป็นครั้งแรกในประเทศไทยและในโลกระหว่างวันที่ ๕-๗ ธันวาคม ๒๕๐๕ ณ เวทีสวนอัมพร เนื่องในงานกาชาด

การแสดงชุดนี้พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว ภูมิพลอดุลยเดช ทรงเป็นผู้อำนวยการจัดการแสดงอย่างเต็มที่ ตั้งแต่พระราชทานเค้าโครงเรื่องกำหนดบทสำหรับแสดง ทรงพระราชนิพนธ์เพลง และทรงควบคุมการฝึกซ้อมด้วยพระองค์เอง สาเหตุที่ทรงเลือกเรื่องมโนราห์เกิดจากพระองค์ทรงสนพระราชหฤทัยในการแสดงโนราที่ได้ทอดพระเนตรในเวลาเสด็จฯ เยี่ยมราษฎรภาคใต้ และที่โนรา พุ่มเทวาแสดงถวายตัวหน้าพระที่นั่ง ณ พลับพลาศาลากลาง จังหวัดพัทลุง เมื่อวันที่ ๑๗ ธันวาคม พ.ศ. ๒๕๐๒ พระองค์รับสั่งให้พระศาสนโสภณค้นเรื่องสุธนชาดกถวาย แต่ทรงเห็นว่าเนื้อเรื่องยาวไป จึงทรงผูกเรื่องใหม่ให้กะทัดรัดเหมาะแก่การแสดงบัลเลต์ มีเรื่องย่อตามบทพระราชนิพนธ์ตั้งแต่นางกินรีถูกพรานไพรจับตัวมาถวาย เจ้าชายและนางกินรีรักกัน เจ้าชายจากไปรบ นางกินรีโศกเศร้าอาดูร เจ้าชายเสด็จกลับ จบเรื่องด้วยความรู้สึกปีติสุขของนางกินรี

พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวโปรดเกล้าฯ ให้ คุณหญิงเจเนเวียฟ เลสปันยอล ดามง (Madame Genéviève L. Damon) ดาราบัลเลต์ผู้มีชื่อเสียงระดับโลกชาวฝรั่งเศส เป็นผู้ประดิษฐ์ท่าเต้นเพื่อประกอบบทเพลงพระราชนิพนธ์ และโปรดเกล้าฯ ให้นาย ปิแอร์ บาลแมง นักออกแบบเครื่องแต่งกายที่มีเสียงระดับโลก เป็นผู้ออกแบบเครื่องแต่งกายบทบาทหลัก

ภาพการแสดงคีตนาฏกรรมบัลเลต์เรื่องมโนห์รา

 

โดยบทเพลงพระราชนิพนธ์ที่ใช้ในประกอบการแสดงในครั้งนั้นมีทั้งที่เป็นพระราชนิพนธ์เดิม และบทเพลงที่ทรงพระราชนพันธ์ขึ้นใหม่ ทรงนำมาเชื่อมกันและเรียบเรียงเสียงประสาน และโปรดเกล้าฯ ให้วงดนตรีสุนทราภรณ์บรรเลง โดยทรงควบคุมการฝึกซ้อมด้วยพระองค์เอง เพลงพระราชนิพนธ์ชุดที่ทรงพระราชนิพนธ์ขึ้นใหม่นี้ชื่อว่า Kinari Suite และเพลงพระราชนิพนธ์เดิมคือเพลง อาทิตย์อับแสง (Blue Day) บทเพลงที่ใช้ในการแสดงบัลเลต์เรื่องมโนห์ราจึงมี ๕ บทเพลงด้วยกัน ได้แก่

๑. เพลง Nature Waltz หรือ เริงวนารมย์ บรรยายธรรมชาติสวยงามของสรรพสัตว์และพฤกษาพรรณในป่าหิมพานต์ มีลีลาท่วงทำนองคึกคักเร้าความรู้สึกเบิกบาน พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวทรงแทรกเสียงให้เกิดความน่ารักเอ็นดู เหมาะสมกับนักแสดงเด็กๆ ในชุดกระต่าย นก ผีเสื้อ กบ ดอกบัว

๒. เพลง The Hunter หรือ พรานไพร พรรณนาพรานบุญจับนางมโนห์ราได้ ลีลาเพลงหลากหลายอารมณ์ปนกัน ทั้งภาคภูมิ เยือกเย็น โดดเดี่ยว หม่นเศร้า และอ่อนหวาน

๓. เพลง Kinari Waltz หรือ กินรี พรรณนาถึงพี่น้องกินรีทั้ง ๗ นาง เพลงมีลีลาร่าเริง สนุกสนาน มีความสุข

๔. เพลง A Love Song หรือ ภิรมย์รัก เป็นเพลงที่มีคำร้องประกอบและเป็น Love Theme ระหว่างพระสุธนมโนห์รา พลเรือตรีปรีชา ดิษยนันท์เป็นผู้ประพันธ์คำร้องภาษาไทย และพระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าจักรพันธ์เพ็ญศิริ ทรงพระราชนิพนธ์คำร้องภาษาอังกฤษ คำร้องทั้งภาษาไทยและภาษาอังกฤษพรรณนาความรักความอาวรณ์ที่ต้องจากกัน และกล่าวถึงพลังรักที่ทำให้โลกนี้รื่นรมย์

๕. เพลง Blue Day หรือ อาทิตย์อับแสง รำพันพรรณนาถึงความเศร้าสร้อยของนางกินรีที่เจ้าชายต้องจากไปรบ

เพลง Blue Day หรือ อาทิตย์อับแสง นี้เองเป็นบทเพลงซึ่งพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวทรงพระราชนิพนธ์ไว้เมื่อปี พ.ศ. ๒๔๙๑ ซึ่งเป็นช่วงที่ทรงรู้จักชอบพอกับสมเด็จพระนางเจ้าฯ พระบรมราชินีนาถ เมื่อครั้งยังดำรงพระยศเป็นหม่อมราชวงศ์สิริกิติ์ กิติยากร ขณะนั้นพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวประทับแรมบนภูเขาในเมืองดาโวส ห่างจากสมเด็จพระนางเจ้าฯ พระบรมราชินีนาถ ซึ่งประทับ ณ เมืองโลซานน์

ตลอดระยะเวลาหลายสิบปีตั้งแต่เริ่มออกแสดงรอบแรก คีตนาฏกรรมมโนห์ราบัลเลต์ได้ถูกนำมาจัดแสดงในหลายโอกาส ทั้งงานต้อนรับพระราชอาคันตุกะตลอดจนสนองงานใต้เบื้องพระยุคลบาทขณะที่พระองค์ท่านเสด็จแปรพระราชฐานไปทรงงานยังภูมิภาคอื่นๆ ของประเทศไทย

จนกระทั่งเมื่อ พ.ศ. ๒๕๓๕ อันเป็นปีมิ่งมหามงคลวโรกาส ที่สมเด็จพระนางเจ้าฯ พระบรมราชินีนาถทรงเจริญพระชนมพรรษา ๕ รอบ สมเด็จพระนางเจ้าฯ พระบรมราชินีนาถ ทรงโปรดเกล้าฯให้คุณหญิงเจเนเวียฟ เลสปันยอล ดามง ประดิษฐ์ท่าเต้นบัลเลต์ประกอบบทเพลงพระราชนิพนธ์เรื่องดังกล่าวนี้ถวายอีกครั้ง โดยทรงรับไว้ในพระบรมราชินูปถัมภ์และพระราชทานให้จัดการแสดงบัลเลต์เรื่องนี้ขึ้นในเดือนธันวาคม ซึ่งเป็นเดือนพระราชสมภพของพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวภูมิพลอดุลยเดช เพื่อเชิดชูคีตมหาราชนิพนธ์ชุดนี้ให้ปรากฏอีกครั้งหนึ่งในวาระแห่งมหามงคลวโรกาสทั้งสอง

การแสดงคีตกรรมบัลเลต์ประกอบบทเพลงพระราชนิพนธ์เรื่องมโนห์รา ฉบับ พ.ศ. ๒๕๓๕ โดยมีการปรับปรุงโดยได้ขยายเนื้อหาการดำเนินเรื่องและเพิ่มเติมบทเพลงพระราชนิพนธ์ประกอบการแสดงมากขึ้นกว่าในอดีต โดยแบ่งเป็นการแสดง ๒ องก์ ใช้ระยะเวลาในการแสดงประมาณ ๑ ชั่วโมง ๓๐ นาที บรรจุบทเพลงพระราชนิพนธ์ที่ใช้ประกอบการแสดงในครั้งนี้มีทั้งสิ้น ๑๖ บทเพลง ซึ่งบรรเลงโดยวงดุริยางค์กองทัพเรือ อำนวยการบรรเลงดนตรีโดยพลเรือตรีหม่อมหลวงอัศนี ปราโมช ออกแบบเครื่องแต่งกายถวายโดย อีริค มอร์เทนเซน ปรับปรุงเครื่องแต่งกายการแสดง (ยกเว้นชุดนกยูงและชุดพระสุธน) โดยธีระพันธ์ วรรณรัตน์ และจัดการแสดงถวายต่อหน้าที่ประทับของพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวภูมิพลอดุลยเดช สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์พระบรมราชินีนาถ ตลอดจนพระบรมวงศานุวงศ์ทุกพระองค์ในระหว่างวันที่ ๑๘-๒๐ ธันวาคม ๒๕๓๕ ณ หอประชุมใหญ่ ศูนย์วัฒนธรรมแห่งประเทศไทย กรุงเทพมหานคร

ทั้งหมดทั้งมวลเหล่านี้แสดงให้เห็นว่า คีตนาฏกรรมชุด มโนห์รา จึงเป็นเรื่องราวแห่งความรักที่สะท้อนถึงความรักในเสียงดนตรี รวมทั้งสะท้อนเรื่องราวความรักของพระองค์ที่มีต่ออิสริยนารีผู้เป็นที่รัก ซึ่งกลายเป็นแรงบันดาลพระทัยที่แสดงให้เห็นถึงพระวิสัยทัศน์ในทางศิลปะตลอดจนพระอัจฉริยภาพในทางดนตรีอย่างยากที่จะหาผู้ใดเปรียบได้โดยแท้จริง

 

เอกสารอ้างอิง

1. ถวัลย์ มาศจรัส (๒๕๔๔). พระองค์คืออัครศิลปิน. พิมพ์ครั้งที่ ๒. กรุงเทพฯ: ธารอักษร.

2. แมนรัตน์ ศรีกรานนท์ (๒๕๔๕). “พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวกับเพลงพระราชนิพนธ์” วารสารราชบัณฑิตยสถาน ปีที่ ๒๗ ฉบับพิเศษ ธันวาคม หน้า ๑๑๙-๑๒๑. (ฉบับเฉลิมพระเกียรติพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว ในโอกาสที่ทรงเจริญพระชนมพรรษา ๗๕ พรรษา)

3. รื่นฤทัย สัจจพันธุ์ (๒๕๕๔). อัครศิลปินแผ่นดินสยาม. กรุงเทพฯ: พิมพ์คำ.

4. ศิริมงคล นาฏยกุล (๒๕๕๙). “มโนห์ราบัลเล่ต์รัชกาลที่ ๙ (บัลเลต์ไทยเรื่องแรกในประวัติศาสตร์ชาติไทยและของโลก) พระอัจฉริยภาพที่คนไทยไม่เคยรู้มาก่อน” มติชนรายวัน ๒๓ ตุลาคม ๒๕๕๙: ๑๘.

5. ศูนย์วัฒนธรรมแห่งประเทศไทย (๒๕๓๕). สูจิบัตรการแสดงบัลเล่ต์ ระบำปลายเท้าชุด ''มโนห์รา'' จากบทเพลงพระราชนิพนธ์ ณ ศูนย์วัฒนธรรมแห่งประเทศไทย.

 

หมายเหตุ

การสะกดคำว่า “มโนห์รา” ในบทความนี้ อิงตามแนวทางของ ศาสตราจารย์ ดร. รื่นฤทัย สัจจพันธุ์ และ รองศาสตราจารย์ ดร. ศิริมงคล นาฏยกุล 

Story : นภัสรพี

Artist:


เพลงพิเศษนี้ มีให้ฟังเฉพาะผู้ใช้งาน JOOX มิวสิคแอพแบบ VIP เท่านั้น

ดาวน์โหลด JOOX ฟรีมิวสิคแอพ
แล้วรับสิทธิ์ใช้งานแบบ VIP ฟรี

แค่คลิก หรือสแกน QR Code ด้านล่างเพื่อติดตั้ง JOOX
บนสมาร์ทโฟนของคุณ รับสิทธิ์การใช้งาน JOOX
แบบ VIP กันไปเลยฟรีๆ

 

หากคุณใช้งาน JOOX แบบ VIP อยู่แล้ว

แค่ล็อกอินด้วยการคลิก  ที่มุมบนขวามือ
ของ Sanook! Music ด้วยแอคเคาท์ JOOX ของคุณ

Album
00:00 / 00:00
0
เพลงที่อยู่ในคิว (0) เคลียร์ลิสต์ทั้งหมด
No songs added

In Sanook Music, click "▷" or "+" to play or add songs.